Çin’in Ekonomik-Siyasal Gücü ve Yükselişi

Çin’in Ekonomik-Siyasal Gücü ve Yükselişi

Çin, günümüzde ABD karşısında bir alternatif ve seçenek olarak yer almaktadır. Çin’in yükselişi, SSCB’nin çöküşünden sonraki statükoyu değiştirmiştir. Bu noktada uluslararası sistemin kaç kutuplu olduğuna dair görüş ayrılıkları bulunsa da Çin, kendi başına bir kutup olma yolunda ilerleyen veya olmuş olan büyük bir güç konumundadır.

Çin’in yükselişi 1980’li yıllardan itibaren değişen ekonomik politikaların bir sonucu olarak günümüze doğru yükselmesini devam ettirmiştir. Güncele gelindiğinde ise büyük bir ekonomik aktör ve büyük bir yatırımcı statüsüne ulaşmıştır. Çin, günümüzün en büyük ihracatçısı ve en büyük tedarikçisi olmakla birlikte küresel çapta ismini duyurmuş büyük şirketlere de ev sahipliği yapmaktadır. Özellikle teknoloji alanındaki şirketleri kendi yatırım gücünü artırarak yeni bir pazar oluşturmuş ve geçmişte “hor görülen” Made in China (International Energy Agency [IEA], 2025) etiketi günümüze gelindiğinde bir piyasa standartına evrilerek Çin hükumeti tarafından da desteklenen bir programa dönüşmüş, yerli üretimin artmasını ve kalite standartlarının daha da yükseltilmesini hedefleyen bir unsur durumuna gelmiştir. Geçmişten beri ürünleri “çalmakla” suçlanan Çin artık öğrendiği bilgilerle (know-how) yeni üretimler yapma ve kendi markalarını üretme yoluna gitmiştir. Çin’in ekonomik yükselişini takip eden birçok etken olmuştur.

Güncel uluslararası ilişkileri anlamak adına yükselen güçlerin konumlarının tespitinin sağlanması gerekir. Bu gerekliliği ise Çin özelinde Çin dış politikası sağlayacaktır. Çin’in dış politikası günümüze gelindiğinde “emperyalist” olarak adlandırılabilecek bir küreselleşme çerçevesine yönelmiştir. Bu çerçeve doğrultusunda ülke içerisindeki para akışı dış yatırıma yönlendirilmiş ve bu şekilde çeşitli dünya ülkelerinin içine kadar girmiştir. Çin’in etki alanını incelemek gerekirse bir güç boşluğunu doldurmak ve alternatif sunmak şeklinde değerlendirebiliriz. Avrupa’nın siyasi konjonktürü doğrudan Çin’in, Avrupa üzerindeki rolünü etkilemektedir. Trump’ın çıkışlarıyla birlikte bazı alanlarda Çin’den gelen ürünlere talep artmakta (Darvas & Lappe, 2026) ve Çin bu koşullar etkisinde kendisine hareket alanı bulmaktadır. Uluslararası konjonktürde bir ülkenin ekonomik gücünün varlığı onun uluslararası politikadaki yerini güçlendirebileceği gibi daha da sağlamlaştırabilir. Örneğin ABD, İkinci Dünya Savaşı sonrasında devletlerin ekonomik yetersizliklerini gidermek adına sağladığı ekonomik yardımlar ile bir bakıma devletleri yanına çekmeyi amaçlayan bir siyasa gütmüştür. (U.S. Department of State, Office of the Historian, t.y.) En kısa tabiriyle bir devleti ekonomik yardımlar ve yatırımlarla yanınıza “çekmenizin” olası olduğunu görmekteyiz. Bu yüzden Çin’in “küreselleşme çerçevesine” salt ekonomik yatırım gözüyle bakılmamalı ve bu alanların Çin etkisine sahip olduğu gerçeğini göz ardı etmememiz gerekmektedir yani bahsedilen emperyalizm artık geçmişten beri vurgulanan kavramsal anlamına sahip değil ve küresel etkileme olarak yeniden biçimlenmiş şekildedir. Bu doğrultuda Çin’in ekonomik gücünün nerelere kadar yayıldığını ve pazar alanını saptamamız bizim için isabetli bir yöntem olacaktır ama bu yöntem sadece “ticaret” gözüyle incelenemez ve bunun yanında da Çin’in altyapı yatırımlarını incelememiz gerekmektedir. Nitekim, etki gücünü artıran asıl unsur ticaretten ziyade ekonomik yatırımlardır. Çin’in Avrupa ticaretindeki rolünü incelemek için basit bir örnekle başlayabiliriz. Yıllardır önemli sanayi gücüyle bildiğimiz Almanya’nın araç pazarında nispeten geri plana çekilmesinin önemli nedenlerinden birisi de Çin olmuştur. Bu doğrultuda elektrikli araç piyasası göze çarpan bir örnek olarak ortaya çıkmaktadır. Neredeyse benzer özelliklere sahip Çin menşeili araçlar Avrupalıların ilgisini çekiyor ve tercih edilebilecekler listesine ekleniyor ki bunun sonuçlarını da (JATO Dynamics, 2025) görüyoruz.

Ticaretin en önemli hususu ithalat ve ihracat arasındaki dengeyi korumak ve pozitifte kalmaktır. Bu verileri incelediğimizde ise Çin’in 2024 yılında 767 milyar dolar fazla verdiğini görüyoruz. AB’nin, AB dışı ticaret dengesi de Eurostat verilerine göre 436 milyar dolar ticaret açığı olarak önümüze çıkmaktadır (Eurostat, t.y.-b). AB’yi bir bütün olarak ele aldığımız için AB üyesi devletler arasındaki ticaret bu veriye dahil değildir çünkü yapılan olası ticaretin çift taraflı bir sonuç doğuracağı gerçeği elimizdeki istatistiği yanıltmaktadır. AB üyesi ülkelerin tek tek hesaplanan ticaret dengesinde ise bu tablodan daha pozitif bir durum önümüze çıkmaktadır. Ticaret dengesinde fazlalık veren ilk 20 ülke içerisinde 6 adet AB üyesi devlet bulunmaktadır (World Bank, t.y.). Bu verilerde ABD işin içine dahil olunca ise durumlar değişiyor. Trump göreve gelmeden önce de vurgulamış olduğu “ekonomik problem” tam olarak burada karşımıza çıkıyor. ABD’nin 1,21 trilyon dolar ticaret açığı bulunmaktadır ki bu dünyadaki en yüksek ticaret açığıdır. Bu durumda Trump’ın ekonomik sıkıntıyı düzeltmek için uygulamak istediği reçete ise gümrük tarifeleri üzerinden tüm dünyayı meşgul etmiştir. Sonuç olarak tepkiler neticesinde müzakere yoluna gidilen tarifelerin ne olacağında dair hâlâ daha kesin bir şey görünmemektedir. Çin’in, Avrupa’nın ithalatındaki etkileri ise yalnızca belirli sektörlerle sınırlanamayacak kadar büyümüş durumdadır.

Çin, 2002 yılında AB ithalatının %7,8’lik bir bölümünü karşılarken 2023 yılında ise bu durum %20,5 seviyelerine gelmiştir. Kısaca Çin’in küresel büyümesinden AB kaçamamış, bunları tercih edilebilir olarak görmüş ve Çin ürünlerine yönelmiştir (Eurostat, t.y.-a). Çin’in küresel ihracatı da aynı oranda ilerlemiş ve iki zıt kutup olarak gördüğümüz ABD ile bir ekonomik rekabetin önünü açmıştır.